KRALENDIJK – E tenshon riba merkado di bibienda Boneriano ta sigui krese awor ku e sektor di konstrukshon tambe na bos haltu i kla ta spièrta pa e konsekuensianan grave di saka muchu tiki pèrmit di konstrukshon i e ordenansa di bibienda proponé. Rob Schokker, sekretario di Vereniging Bouwend Nederland, ta mustra ku Boneiru ta na un punto krítiko: “Si dentro di algun luna no bini akshon, proyektonan ta bai na yabi, invershonistanan ta laga kai i e desaroyo ta stanka kompletamente riba e isla.”
Segun Schokker bo ta sinti e konsekuensianan kaba. “Kompanianan di konstrukshon chikitu no por mas. Nan no tin enkargo, no tin kontinuidat. Hopi trahadó ta bai kompanianan di konstrukshon grandi, pero eseinan mientrastantu tambe apénas tin proyekto. Konsekuensia? Hende riba kaya. Esaki no ta algu ku podisé ta bai pasa – e ta pasando kaba.”
E otorgamentu di pèrmit pokopoko i hopi biaha no transparante ta segun Schokker e opstákulo mas grandi. “E frustrashon ta kresiendo serka desaroyadónan. Si bo no sa unda bo ta pará, bo ta hala atras. Esei ta nifiká no mas kas, no mas oportunidat di trabou i no mas kresementu ekonómiko.”
Retraso pèrmitnan di trabou
Diputado Anjelica Cicilia ta reakshoná riba e preukupashonnan di e sektor i ta enfatisá ku Kolegio Ehekutivo ta tuma e señalnan na serio. “Nos ta kontentu ku a lanta Vereniging Bouwend Nederland. Asina’ki nos tin un instansha di kontakto dentro di e sekshon ku nos por hiba deliberashon kuné strukturalmente. Durante un seshon resien na Kámara di Komèrsio mi a papia personalmente ku nan i a reakshoná riba hopi di nan puntonan.”
Cicilia ta rekonosé e retrasonan den e otorgamentu di pèrmit: “Esakinan a originá durante un periodo di añanan largu i lo no por solushoná nan di un dia pa otro. Pero ta trahando duru pa identifiká e retrasonan i eliminá nan. Nos intento ta pa no krea mas retrasonan nobo den 2025.”
Kiko ta Vereniging Bouwend Nederland?
E organisashon di interes ku a lanta na mart 2025 ta representá mientrastantu djesdos kompania di konstrukshon riba e isla, entre otro Stonecrusher, Playa Trading, Kooijman, Roosdom Tijhuis Bonaire en Bonned Contractors. A lanta e asosiashon riba konseho di Kámara di Komèrsio, pa pèrkurá pa por trese preukupashonnan di e sektor aki ku ún bos dilanti. Ounke e enfoke na prinsipio tabata riba e otorgamentu di pèrmit pokopoko, e ordenansa di bibienda nobo mientrastantu tambe ta un tópiko importante. E asosiashon ta spera di krese dentro di korto tempu bira alrededor di trinta kompania ku a afiliá.
Tambe e diputado ta mustra riba algun inisiativa ku ta kanando: “Aktualmente nos ta sakando alrededor di 60 tereno èrfpagt pa personanan ku ta riba lista di espera, pa stimulá di un forma efektivo konstrukshon di bibienda.”
Diputado Cicilia: ‘Nos ta tuma nos responsabilidat’
Pa loke ta trata e krítika riba e ordenansa di bibienda nobo Cicilia ta bisa ku e Kolegio Ehekutivo ta tuma su responsabilidat akinan: “Nos ta komprondé ku kambio ta tres pregunta, pero ku e ordenansa aki nos ta purba di hasi e merkado di bibienda mas aksesibel pa habitantenan lokal. Esei no ta nifiká ku nos ta kontra invershon – en kambio. Pero mester bini mas balanse pa ken ta konstruí.”
Segun Cicilia e enfoke ta riba konstrukshon di bibienda sosial i entrada intermedio: “Último añanan a konstruí spesialmente pa entradanan haltu. Nos ke trese mas balanse, di manera ku Bonerianonan ku un entrada mas abou òf averahe tin akseso na un bibienda pagabel. Esei por nifiká ku e márgen den konstrukshon i bien inmóbil lo baha, pero nos ta kontentu di mira ku sinembargo sierto desaroyadónan ta dispuesto pa kontribuí na un desaroyo di konstrukshon mas sosial i ekonómiko.”
Vereniging Bouwend Nederland: “Falta di vishon”
Sinembargo Schokker tin krítika fuerto riba e aktual maneho. E ta mustra ku e Kolegio Ehekutivo tin falta di vishon: “Bou di kolegionan anterior nos a mira aloménos adelanto. Awor aki tin spesialmente paro. I esei ta debí na un falta penoso di vishon.”
E ta mustra riba kòmbersashonnan ku e asosiashon a hiba ku diputado Cicilia: “Ta positivo ku nos ta hibando kòmbersashonnan i ku di su banda tin e boluntat pa wak data. Pero palabra so no ta solushoná e impase.”
Falta di un vishon kla di struktura ta keda segun Scholler un problema grandi. “Nos a duna krítika riba e echo ku e vishon ei no ta bini i ku prosesonan ta dura hopi largu. Sin vishon i tempo tur kos ta keda kologá den intenshon.”
Invershonistanan ta skohe Korsou
Segun Schokker Boneiru ta kore peliger di pèrdè invershonnan ku ta bai e otro islanan. “Na Kòrsou si ta konstruí. Einan si tin koperashon i konfiansa den gobièrnu. Akinan tin paro.” E ta yam’é un “krísis ku nan mes a kousa”: ‘Tur señal tabata pará na bèrdè. Pero pa motibu di falta di dinamismo e situashon a empeorá drástikamente.”
Tantu Schokker komo mákelarnan na Boneiru ta boga pa otorgá tereno i espasio pa invertí den inovashon i métodonan di konstruí pagabel. “Tin bon alternativa manera murayanan prefabriká ku ta mas barata. Pero e ora ei gobièrnu mester koperá i di bèrdat pone tereno disponibel.”
Ordenansa di bibienda ta mishi ku e esensia
E ordenansa den konsepto di reglamento di Entidat Públiko Boneiru mester kòrta spekulashon poniendo bibiendanan te $533.750 solamente aksesibel pa personanan ku por mustra un relashon ku Boneiru. Schookker ta yama esaki lucha kontra e síntoma: “Simplemente ta konstruí muchu tiki. E problema no ta ken ta kumpra, pero ku no tin nada na benta.”
Yamada na Den Haag
Schokker ta haña ku si solushonnan lokal keda afó, Den Haag mester entremeté. “Nos tin aki un sistema ku no ta traha mas. Si Den Haag por e intervení na Selibon, e ora ei esaki podisé tambe por ta diskutibel. Esaki ta afektá kalidat di bida riba henter e isla.”